گرگ زنبور خوار
تينبرگن در تحقيق دوره دكترايش به بررسي اينكه زنبور حفارگونه Philanthus triangulum، چگونه سوراخ لانه اش را تشخيص مي دهد، پرداخت. زنبور حفار ماده، نقبي در شن حفر مي كند و تعدادي تخم در آن مي گذارد و آذوقه آينده تخم هايش را با شكار و صيد زنبور عسل (Apis mellifera) تدارك مي بيند. زنبور ماده مكرراً لانه اش را به منظور شكار زنبور عسل ترك مي كند و پس از شكار به لانه باز مي گردد. از اين رو او بايد توانايي تشخيص ورودي لانه خود از ساير لانه هايي كه در همسايگي خانه او قرار گرفته اند را داشته باشد. زنبور ماده احتمالاً محل لانه اش را از طريق محرك هاي صادره از ورودي لانه يا توسط محرك هاي ناشي از اشياي اطراف لانه كه با نظم خاصي چيده شده اند، تشخيص مي دهد. تينبرگن در ابتدا دريافت كه با جابه جا كردن اشياي اطراف ورودي لانه مي تواند زنبور را وادارد كه مدت زمان بيشتري را صرف جست وجوي لانه اش كند.
در آزمايش ديگري كه يك زنبور حفار ماده را به داشتن حلقه اي از مخروط هاي كاج در دور تا دور ورودي لانه اش عادت داد وسپس در غياب زنبور حلقه مذكور را اندكي جابه جا كرد. زنبور پس از بازگشت از شكار همچنان در مركز حلقه جابه جا شده لانه اش را جست وجو مي كرد. اين آزمايش نشان مي دهد كه زنبور حفار برخي از ويژگي هاي علائم اطراف لانه اش را هنگام ترك حفره اش به خاطر مي سپارد و از آن براي يافتن محل نقبش استفاده مي كند. از اين گذشته علائم ديداري نيز براي زنبور از اهميت بسياري برخوردارند اما محرك هاي ديگري مانند بوي محل غير ضروري اند.
زنبور حفار تنها در فواصل كوتاه براي بازگشت به لانه از حلقه مخروط هاي كاج كمك مي گيرد. او بايد بتواند راهش را از شكارگاه، كه فاصله اش از لانه به اندازه اي است كه مشاهده لانه از آن مسافت براي زنبور ميسر نيست، تا لانه پيدا كند. تينبرگن و همكارانش براي آزمون اين مسئله، شماري از درختان كاج كه در نزديكي محل لانه زنبور رشد كرده بودند را از زمين بيرون كشيدند و آنها را قدري جابه جا كردند. با اين كار دريافتند كه زنبورها پس از بازگشت از شكار محل لانه شان را با توجه به درختان كاج جابه جا شده جست وجو مي كنند.
آنها همچنين آزمايشات پيچيده تري را نيز ترتيب دادند كه طي آن علاوه بر جابه جايي علائم كوچك اطراف ورودي لانه، علائم بزرگ تر واقع در فواصل دورتر را نيز جابه جا كردند و بدين ترتيب نشان دادند كه زنبورها چگونه اطلاعات حاصل از علائم مختلف موجود در محيط شان را با يكديگر تلفيق مي كنند.
تينبرگن آزمايشات بيشتري براي بررسي اينكه زنبور حفار ماده چگونه شكارش، زنبور عسل، را شناسايي مي كند، انجام داد. او در اين آزمايشات از شي اي كه به انتهاي تكه نخي آويخته شده بود استفاده كرد. از جمله اين شي ، يك زنبور تازه كشته شده، مرده، گندزدايي شده و بي بو، تكه اي از چوب به اندازه يك زنبور عسل، تكه اي از چوب بودار از طريق تماس با زنبورهاي زنده ، بود .
تينبرگن دريافت كه زنبور حفار در وهله اول به طرف تمامي اين اشيا جلب مي شود البته به شرط آنكه اشياي مذكور متحرك باشند. سپس دور و بر آنها پرواز مي كند و تنها جسمي كه بويي همانند بوي زنبور عسل داشته باشد را متصرف مي شود. بدين ترتيب زنبور در ابتدا از راه ديدن به سوي همه اين اشيا جلب مي شود و سپس از طريق بو درست بودن شكارش را كنترل مي كند. با اين حال زنبور حفار كارش را با نيش زدن شكار آن هم در صورتي كه شكار، زنبور عسل باشد، تكميل مي كند. به عنوان مثال تكه چوبي كه بويي همانند زنبور عسل دارد را نمي گزد. از اين رو احتمالاً از علائم بيشتري نظير علائم ديداري و لامسه اي در تصميم گيري نهايي براي نيش زدن شكارش استفاده مي كند. بررسي زنبور حفار ثابت كرد كه جانوران منفرد از علائم محيطي براي كنترل رفتارشان استفاده مي كنند.
این وبلاگ به سایت زنبورعسل ایران انتقال یافته برای ورود بر روی ادرس زیر کلیک کنید.