مواد معدني در پرورش زنبورعسل

 دانه گرده يك منبع غني از مواد معدني است كه مقدار ان9/2درصد تا3/8درصد متغير است.تاكنون 27عنصر معدني در دانه گرده و لارو زنبورعسل گزارش شده است.بيشترين مقدار مواد معدني موجود در بدن زنبورعسل را فسفر و پتاسيم تشكيل مي دهد.كلسيم،منيزيم،سديم و اهن،به مقدار كمتري وجود دارند.استفاده از عسلك به دليل بالا بودن مواد معدني فراوان براي زنبورهاي عسل زيان اور بوده و طول عمر انها را كاهش مي دهد.

اب در زندگي زنبورعسل

 زنبورعسل اب مورد نياز خود را از شهد گلها و يا ابي كه مستقيما از منابع مختلف به كندو حمل مي شود تامين مي كند.نياز زنبورعسل به اب بستگي به گرما،خشكي هوا و ميزان اب از دست رفته از طريق جلد،سيستم تنفسي و سيستم دفعي دارد.زنبورهاي عسل مواد دفعي مايع توليد مي كنند و بايد براي ادامه حيات به طور مرتب اب بنوشند.نياز زنبورعسل به اب تابع فصول مختلف سال است.در بهار زماني كه پرورش نوزادان جريان دارد و مقدار زيادي غذاي نوزاد بايد به وسيله زنبورهاي پرستار توليد شود اين نياز افزايش مي يابد.در روزهاي گرم اب حمل شده به كندو اغلب براي خنك كردن كندو از طريق تبخير و تهويه مورد استفاده قرار مي گيرد.در ايام سرد زنبورعسل مي تواند قسمتي از اب حاصله در اثر متابوليسم را نگهداري نمايد.زنبورعسل غذاي حاوي50درصد يا بيشتر قند را رقيق مي كند و براي اين كار نياز به اب دارد.اهميت اب در زندگي زنبورعسل مانند تمامي موجودات زنده حياتي است و با توجه به اينكه 150كندوي زنبورعسل طبيعي در فصل گرم سال حدود100ليتر اب را در كمتر از سه ساعت مصرف مي كنند،اهميت اب براي زنبورعسل روشن مي گردد.مصرف روزانه و سالانه كندوي زنبور عسل مشخص نسيت اما طبق تحقيقاتي مصرف اب سالانه كندو به طور متوسط31 ليتر  و200ميلي ليتر اب در روز براي هر كلني در اثناي پرورش نوزاد مساحبه شده است.زنبوراني كه مسئوليت اب اوردن را به عهده دارند روزانه56الي100پرواز انجام مي دهند و براي نياز و تغذيه 100 لارو پنج زنبور اب اور لازم است.زنبورها ابهاي با درجه حرارت18الي32درجه سانتيگراد را براي مصرف ترجيح مي دهند و از ابهاي با درجه حرارت بيشتر از38درجه سانتي گراد استفاده نمي كنند.

ويتامينها در پرورش زنبورعسل

 

دانه هاي گرده به طوراستثنائي سرشار از ويتامينهاي محلول دراب هستند.هفت ويتامين كمپلكس ب ،كه معمولا براي حشرات ضروري هستند،كه معمولا براي حشرات ضروري هستند،به علاوه اينوزيتول و اسيد اسكوربيك در دانه گرده موجود است.ويتامين c   به مقدار نسبتا زيادي در دانه گرده (590-360 ميلي گرم در گرم وزن خشك) و به مقدار كمتر(118-68 ميلي گرم در گرم وزن خشك)در گرده ذخيره شده در سلولها (نان زنبور)وجود دارد.زنبورهاي پرستار براي پرورش يك لارو تا مرحله سربسته شدن نوزاد،به134 ميلي گرم پروتئين و4/5 ميكروگرم پيرودوكسين نياز دارند.دانه گرده و نان زنبور حاوي مقدار كمي از ويتامينهايA,K,Eمي باشد.

نقش پروتئين(گرده) در زنبورعسل

 زنبورهاي عسل عمدتا براي هيه عناصر ساختماني ماهيچه ها،غده ها و ساير بافتها به پروتئينها نياز دارند.13درصد وزن زنبورهاي عسل تازه متولد شده و5/15درصد وزن زنبورهاي عسل پنج روزه را پروتئين تشكيل مي دهند.احتياجات كلنيهاي زنبورعسل از لحاظ پروتئين كه براي رشد بدن نقش اساسي داشته و براي ترميم بافتها و ساير اعمال بدن لازم است،به وسيله دانه هاي گرده تامين ميشود،ولي دانه هاي گرده براي زنبورعسل تامين انرژي نمي كنند.اهميت گرده گل در زندگي زنبورعسل از قديم شناخته شده بوده است و هنگامي كه گرده در تبيعت تمام شودحداكثر 2تا3 هفه بعد پرورش نوزاد نيز متوقف مي شود.برهمين اساس زنبورعسل علاقه زيادي براي جمع اوري گرده نشان مي دهد و اگر زخيره گرده در كندو كاهش يابد و شرايط جوي اجازه بدهد مشاهده شده است كه زنبورهاي كارگر از كندوخارج شده و مواد غير قابل هضم شبيه گرده نظير خاك اره و يا غذلي اسياب شده دامي را به كندو حمل مي كنند.

 در فعاليتهاي يك كلني عادي دانه هاي گرده به دو طريق مصرف مي شود:

1-  زنبورهاي كارگر انها را به عنوان منابع پروتئين،ويتامين،چربي و مواد معدني مورد استفاده قرار مي دهند تا غدد تامين كننده غذاي نوزادان(غدد ژله رويال) به طورعادي رشد كند.اين ماده حاوي مقدار زيادي پروتئين است و براي تغذيه لاروهاي جوان و ملكه به كار مي رود.

2-  مصرف ديگر گرده در كندو اينست كه به عنوان منبع پروتئين به طور مستقيم براي تغذيه لاروهاي مسن تر و زنبورهاي نر مورد استفاده قرار مي گيرد.

براي پرورش يك زنبور از زمان شروع لاروي تا تولد،21/3ميلي گرم ازت مورد نياز است كه به طور متوسط برابر با 145 ميلي گرم گرده مي باشد.مقدار پروتئين خام موجود در دانه گرده بين40-8 درصد و متوسط ان23 درصد است.در جيره غذايي زنبورعسل مقدار كل پروتئين بايد بين 30-23 درصد باشد.اگر مقدار پروتئين در جيره غذايي زنبورعسل كمتر از 23 درصد باشد پرورش نوزادان متوقف مي شود.

چربي يا ليپيدها در پرورش زنبورعسل

بدون شك ليپيد هاي مورد نياز زنبورعسل نيز از طريق تغذيه دانه هاي گرده تامين مي شود.اسيد هاي چرب در بدن زنبورعسل عمدتا از نوع اشباع شده و با زنجيره بلند هستند و اسيد چرب زنجيره بلند عمده موجود در بدن زنبورهاي عسل اعم از كارگر و ملكه نر اسيد اولئيك ميباشد.به دنبال ان به ترتيب اسيد پالمتيك و اسيد استئاريك قرار دارند كه رابطه نزديكي با انچه كه در دانه هاي گرده يافت مي شود ندارند.بافتهاي تشكيل دهنده بدن ملكه و زنبورهاي عسل كارگر داراي24- متيلن كلسترول به عنوان استرول عمده مي باشند،و اين ماده ايست كه هم در گرده گل و هم در ژله رويال يافت مي شود.زنبورعسل براي توليد يك گرم موم به8-8/2گرم و به طور متوسط به7/4 گرم ساكارز نياز دارد.

تركيب ژله رويال

تركيب ژله رويال شامل موارد زیر است:

آب 66درصد
مواد قندي15درصد
پروتيد 10 درصد
ليپيد 6 درصد
فاكتور  r:۳درصد
ويتامين ، ريزعنصرها و نمك هاي معدني1درصد

ميزان قند مصرفي در كلني و زنبورهاي عسل

 

 

زنبورهاي عسل در اثناي پرواز انرژي مورد نياز خود را از شكسته شدن كربوهيدراتها به دست مي اورند.بنابر اين بايد به صورتي مستمر ذخاير كربوهيدراته خود را تجديد نمايند.زيرا ظاهرا انها قادر به استفاده از پروتئين بدن خود يا گرده به  عنوان منبع انرژي نيستند.مقدار خون زنبورهاي كارگر به طور متوسط حدود2 درصد است كه اگر اين مقدار به كمتر از يك درصد برسد،زنبور قدرت پرواز خود را از دست مي دهد،ولي هنوز قادر به راه رفتن با بالهاي لرزان مي باشد و زماني كه اين مقدار به كمتر از 5/0درصد برسد،حيوان به طور كلي بي حركت مي شود.ميزان قند خون زنبورهاي نر به طور متوسط حدود2/1 درصد ميباشد كه خيلي كمتر از قند خون زنبورهاي كارگر است.زنبورهاي ملكه تازه متولد شده (تا24ساعت سن)حدود7/1 درصد قند در خون خود دارند.ميزان قند خون ملكه هاي باكره نگهداري شده در كندوهاي كوچك جفتگيري(نوكلئوس)به طور متوسط 3/1 درصد مي باشد ولي اين مقدار ممكن است در ملكه هاي تازه جفتگيري كرده و تخمگذار تا3/0 درصد كاهش مي يابد.زنبورهاي كارگر در حين پرواز به طور متوسط هر ساعت به 10ميلي گرم و زنبورهاي نر در حين پرواز به30ميلي گرم  قند نياز دارند ئ به طور كلي ميزان قند مورد استفاده زنبورهاي نر در حين پرواز سه برابر ميزان قندمورد نياز كارگر پرواز كننده در هر ساعت مي باشد.مصرف مواد كربوهيدراته در زنبورعسل به مقدار زياد غير منتظره نيست زيرا توانايي زنبورها در توليد حرارت و نگهداري ان در توده خوشه مانند در بقاي كلني در نواحي گرمسيري اهميت حياتي دارد.به طور كلي ميزان مواد قندي مورد احتياج يك كلني را حدودا 3/79 كيلوگرم در سال تخمين ميزنند.عواملي مانند جمعيت كلني،مقدار پرورش نوزادان،ترشح موم و حرارت محيط در مقدار انرژي مصرفي تاثير دارند.

خواص و مواد موجود در عسل

 همانطور كه مي دانيد عسل از قديمي ترين و نخستين شيرين كننده هايي است كه انسان استفاده كرده است و شامل قندهايي چون گلوكز، فروكتوز، مواد معدني همچون منيزيم، پتاسيم، كلسيم، كلريدسديم، گوگرد، آهن و فسفات است. در ضمن اينكه ويتامين هايي همچون B1 ، B2 ، B6 ، B3 ، B5 و C نيز براساس كيفيت و نوع عسل به نسبت هاي متفاوت در آن ديده مي شود. علاوه بر موارد ذكر شده در حد كمي مس، يد و روي نيز در عسل وجود دارد. به همين جهت در حال حاضر زنبورهاي عسل يكي از بخش هاي اساسي و اصلي اقتصاد كشاورزي سالم به حساب مي آيند. از ويژگي هاي مهم عسل خاصيت ميكروب كشي آن است. عسل يك ضدعفوني كننده طبيعي است. تحقيقات انجام شده در سال هاي اخير نشان مي دهد كه گذاشتن آن بر روي زخم ها مانع عفونت مي شود. از آنجايي كه عسل حاوي مواد آنتي باكتريايي است مي تواند بخوبي باعث بهبود زخم ها شود. زنبور عسل پيش از رسيدن به كندو در بين راه مقداري از آب شهد را جذب مي‌كند و چون شهد گل‌ها حاوي "50" تا "80" درصد آب است،‌ با اين عمل ميزان رطوبت عسل را به حدود 17 تا حداكثر25 درصد مي‌رساند، يعني حدودا از هر سه گرم شهدي كه زنبور عسل به كندو مي‌آورد، يك گرم عسل به دست مي‌آيد. البته عسل مناطق شمالي كشور به علت بالا بودن رطوبت هوا از آب بيشتري برخوردار است و لذا آبكي مي‌باشد، ولي عسل مناطق كوهستاني از آب كمتري برخوردار مي‌باشد. زنبور عسل نوعي از آنزيم دياستاز به نام انورتاز را نيز به شهد اضافه مي‌كند كه اين آنزيم به همراه مواد قندي و نشاسته‌اي كه چهار پنجم وزن عسل را تشكيل مي‌دهند، عامل اصلي متبلور شدن يا شكرك ‌زدن عسل به شمار مي‌روند. لذا اين باور كه عسل غيرطبيعي شكرك مي‌زند صحيح نيست، بلكه دليل متبلور شدن و رسوب دادن عسل طبيعي وجود دياستاز و  همچنين كربوهيدرات ها مي‌باشد. دياستاز، ‌ذرات خيلي ريز عسل را به خود جذب كرده و باعث ته‌نشين شدن آن مي‌شود. مقدار گلوكز عسل هر چه بيشتر باشد، زودتر متبلور و ته‌نشين مي‌شود. اين خاصيت فقط در عسل‌هاي طبيعي و غيرتقلبي ديده مي‌شود، زيرا تنها عسل‌هاي طبيعي حاوي دياستاز هستند. مدت زمان شكرك زدن يا متبلور شدن عسل بسته به نوع گل متفاوت است و حتي در مورد عسل اقاقيا به چهار سال هم مي‌رسد. در كشورهاي اروپايي عسل سفت شده و متبلور شده را بيشتر مي‌پسندند. تشخيص عسل طبيعي و غيرطبيعي از طريق مزه كردن غيرممكن است. براي مصرف كننده يك را ه بيشتر وجود ندارد و آن هم استفاده از ابزارهايي است كه بدن در اختيارش گذاشته است. با چشمانش شكل ظاهري عسل را ارزيابي مي‌كند، با بيني‌اش آن را بو مي‌كند و با زبانش آن را مزه مي‌كند. اگر مجموعه خصوصيات باب طبعش بود و اگر عسل عطر و طعم گل‌ها را داشت، آن عسل واقعي است و ارزش آن را دارد كه بهايش را در حد معقول بپردازد. لازم به ذكر است مزه، عطر، طعم، رنگ و بوي عسل فقط مربوط به گل هر منطقه مي‌باشد و به نژاد زنبور عسل بستگي ندارد. نوع نژاد فقط در پركاري و كم‌كاري تاثير دارد.» همان طور كه قبلا اشاره شد چهار پنجم وزن عسل را كربوهيدرات‌ها تشكيل مي‌دهند و بقيه آن عبارت است از: پروتئين، املاح معدني، عناصر معطر، آنزيم‌ها، ويتامين‌ها، گرده گل و آب. هر 100 گرم عسل 330 كيلوكالري انرژي توليد مي‌كند. لذا عسل، غذايي مقوي و انرژي‌زاست و به كمك دياستازهايش چربي‌هاي اطراف قلب را آب مي‌كند. به همين دليل مصرف آن به سالخوردگان و بيماران قلبي توصيه مي‌شود.

گرده گل

 تعاریف فراوانی از خواص شگفت انگیز گرده برای مصرف در تغذیه انسان شده است. بی شک گرده بعلت داشتن پروتئین بالا و مقادیری از مواد معدنی، ویتامین ها و چربی ها، یک ماده مغذی است و همانطور که به همراه شهد، تنها غذاهای زنبوران عسل را تشکیل می دهند، قطعاً می تواند بعنوان یک ماده مغذی در تغذیه انسان و حیوانات نیز مطرح باشد. اما برخی از نوشته ها حاکی از خواص خارق العاده گرده در تغذیه انسان است که قطعا این خواص ارتباطی با مواد غذایی معمولی موجود در گرده ندارد، زیرا این مواد در غذاهای دیگر نیز بمقدار کم و بیش یافت می شود. بنابراین باید مواد خاصی در گرده وجود داشته باشد که بتواند سبب اثرات شگفت انگیزی چون دادن نیروی جوانی، افزایش قدرت جنسی در مردها و ... شود. از قدیم مصرف گرده در تغذیه انسانها مطرح بوده است. به هر حال بر اساس نظریات علمی، گرده از لحاظ تمامی اسیدهای آمینه ضروری، ویتامینها، مواد معدنی و ... یک منبع غذایی غنی، مغذی و مقوی به حساب می آید و د تغذیه زنبور عسل نقش بسیار مهمي دارد.
در تغذیه انسانی مصرف گرده فقط بمقدار یک قاشق چای خوری بهمراه عسل در چهار نوبت از شبانه روز توصیه شده است. تنها در يك كيلوگرم عسل ، چند ميليون گرده گل يافت مي شود كه معمولاً از ديد چشم غير مسلح پوشيده است. اندازه گرده گل از كوچكترين آن (Myosotis ) يك هزارم ميليمتر تا بزرگترين آن گرده گل كدو دو دهم ميليمتر با رنگهاي متنوع از زرد كم رنگ تا قرمز و قهوه اي كاملاً متنوع است.
در کنار عسل و عسلک، گرده گل (عنصر پرزينگي گل) مهمترين غذايي است که زنبور عسل براي زيستن و رشد بدان نياز دارد و آن را از روي گلهاي گياهان جمع آوري و به کندو آورده و صرف تغذيه لاروها مي نمايد. بدون گرده لاروها و زنبورها قادر به ادامه حيات نيستند، البته موادي وجود دارند که در مواقع ضروري براي مدت کوتاهي مي توانند تا اندازه اي جانشين گرده گل شود و کمبودش را نسبتا جبران نمايد ولي جانشيني دائمي مشکل و غيرممکن است.
در حال حاضر قیمت هر 100 گرم گرده گل بطور متوسط بین 15 الی 25 هزار تومان متغیر است
براي تشخيص دقيق نوع گل و منطقه اي كه عسل از آن تهيه شده ا ست ، اقدام به تجزيه گرده گل ميكنند كه هيچگونه احتمال اشتباه در آن نيست از اين طريق ، ميتوان ارزش عسلهاي موجود در بازار را تشخيص داد و آنهايي كه مي خواهند عسلهايي را به جاي نوع ديگر معرفي كنند ، نا اُميد كرد .
تنها با ديدن خواص فيزيكي ظاهري عسل ( شكل ظاهري ، طعم ، رنگ و عطر ) نمي توان با اطمينان كيفيت آنرا مورد تائيد قرار داد و تنها روش بدون خطا براي ارائه كارت هويت براي يك عسل، همان تجزيه گرده گل است، زيرا عسل داراي تعداد بي شماري گرده بوده.

عسل

 يك واژه عربي است كه در فارسي آن را انگبين مي‌گويند و عبارت است از شهد گل‌ها كه زنبور عسل توسط خرطوم كوچك خود آن را مكيده و از راه دهان به كيسه بسيار كوچك خود موسوم به كيسه عسلي وارد مي‌كند. وقتي ميزان شهد جمع‌آوري شده به حدود "40" ميلي‌گرم رسيد، گل‌ها را رها كرده و به سمت كندو پرواز مي‌كند. جالب اينكه براي تهيه يك كيلو عسل، زنبور بايد شهد "20" ميليون گل را جمع و به كندو حمل كند. جالب‌تر اين است كه زنبور عسل خاصيت ثابت گلي دارد، يعني تا وقتي كه مشغول جمع آوري شهد يك گل است، روي ساير گل‌ها نمي‌نشيند.

تعریف عسل

تعریف عسل

عسل یک واژه عربی است که به فارسی آن را انگبین می گویند و آن عبارت است از ماده شیرینی که توسط زنبوران عسل از شهد گلهای گیاهان جمع آوری شده و پس از تغییرات لازم در سلولهاس مومی شانهای کندو ذخیره می گردد. تعریف جامع تر عسل که در سال 1906 در آمریکا ارائه شده عبارتست از : ترشح مواد قندی درختان ، و شهد گل گیاهان که توسط زنبورداران عسل جمع آوری ، تغییر یافته و درون سلولهای قاب ذخیره می شود .

مراحل ساختن عسل

مراحل ساختن عسل

در قرآن مجید سوره مبارک نحل که در شان زنبور عسل نازل شده و آن موهبتی است که پروردگار توانا آنرا در گلهای گیاهان به ودیعه نهاده است . برای اینکه دانشمندان پی به دستگاه آفرینش برند به زنبور عسل داده شده است که آنرا از شیره گلها و برگها گرفته و عسل که حاوی نیکنوش های گوناگون به رنگ های مختلف است بسازد . اسرار ساختمان و نحوه عمل آن با وجود پیشرفت های علمی هنوز بر زیست شناسان و دانشمندان دیگر پنهان مانده و فقط می دانند که :
زنبور عسل پس از مکیدن شیره گلها و گیاهان به وسیله خرطوم خویش آنرا به کیسه عسلی که در شکم است برده و پس از چند عمل شیمیایی شناخته و نا شناخته آنرا به مایعی خوشبو و خوش طعم ، شیرین ، مقوی ، نشاط آور و نیکو حضال تبدیل کرده و در سلولهای مومی شکل که از قبل ساخته است ذخیره می نماید .

برای تهیه یک کیلوگرم از این شهد گوارا زنبور ناگزیر است 120 تا 150 هزار بار شهد حمل کند وبرای فراهم نمودن آن ده میلیون گل را بازدید کرده و از آنها شهد ( انگبین ) تهیه نماید و مسافتی معادل هفت بار دور زمین پرواز کند . شهدی که بدین طریق فراهم می شود 40 تا 80 درصد آب است و زنبورداران عسل باید میزان آب آنرا به 18 الی 20 درصد برسانند تا عسل آماده شده بدست آید . برای تغلیظ نمودن آن زنبورداران عسل مجبور هستند شهدی را که روز به کندو حمل کرده و درون سلولهای شان ذخیره نموده اند شب هنگام مجددا از داخل شان ها مکیده و وارد کیسه عسلی خود می نمایند در آنجا کمی از آب آنرا جذب و موادی از قبیل هورمون ها و آنزیم ها به آن اضافه می نمایند و بعد داخل حجره ها می ریزند . این عمل توسط سایر زنبورها تکرار می شود و مقداری از آب آنهم در مجاورت هوای کندو که از بال زدن زنبورها ایجاد می شود تبخیر شده و در پایان مواد دیگری از قبیل اسید های آلی و مواد ضد عفونی کننده به آن اضافه می نمایند . عمل تغلیظ آنقدر ادامه می یابد تا عسل به غلظت طبیعی خود برسد ، آنگاه آنرا در داخل سلولها ذخیره می کنند و درب آنرا با موم می پوشانند بدین ترتیب عسل انبار شده می تواند برای مدت طولانی نگهداری شود .